„Dezinformacja na Celowniku” to projekt edukacyjny Instytutu Roździeńskiego, realizowany w ramach Europejskiego Korpusu Solidarności i finansowany przez Unię Europejską. Zajmujemy się w nim tematem, który dotyka nas wszystkich codziennie, czyli dezinformacją i tym, co z niej wynika dla demokracji, zdrowia publicznego i zaufania między ludźmi.
Badania mówią o tym dość jednoznacznie. Fałszywe informacje rozchodzą się w sieci szybciej niż prawdziwe (Vosoughi, Roy, Aral, 2018), a raz przyjęte błędne przekonania trudno potem obalić, nawet pokazując komuś twarde dowody (Nyhan, Reifler, 2010). Fake newsy potrafią wpłynąć na wyniki wyborów, obniżyć zaufanie do nauki i pogłębić podziały społeczne. Wojna w Ukrainie i rosyjska propaganda sprawiły, że problem przestał być teoretyczny. Widzimy go na własnych ekranach, przewijając telefon.
Dla kogo
Projekt kierujemy do uczniów szkół ponadpodstawowych z terenu Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Przede wszystkim myślimy o osobach o zainteresowaniach humanistycznych, które planują studiować historię, prawo, politologię czy stosunki międzynarodowe. Choć szczerze mówiąc, weryfikować informacje musi dziś umieć każdy.
Co robimy
Warsztaty o dezinformacji. Pierwszy cykl warsztatów to wejście w podstawowe pojęcia. Tłumaczymy różnicę między dezinformacją, misinformacją i malinformacją, pokazujemy, czym jest fake news i jak działa teoria spiskowa. Rozmawiamy o mechanizmach psychologicznych, które sprawiają, że wierzymy w spiski, o technikach manipulacji medialnej, o trollach i botach oraz o algorytmach, które decydują, co zobaczymy w swoim feedzie. Osobny blok poświęcamy najpopularniejszym zagrożeniom w sieci, czyli phishingowi, ransomware’owi, oszustwom i kradzieży tożsamości. Na koniec przechodzimy do praktyki i ćwiczymy weryfikację informacji przy pomocy narzędzi fact-checkingowych.
Warsztaty o debacie oksfordzkiej. Drugi cykl jest kontynuacją dla tych samych grup i uczy, jak się rzetelnie spierać. Wyjaśniamy zasady i strukturę debaty oksfordzkiej, podział na propozycję i opozycję, role poszczególnych mówców, gospodarowanie czasem oraz technikę riposty. Uczestnicy poznają podstawy retoryki, czyli klasyczną triadę ethos, patos, logos, pięć kanonów retorycznych i najskuteczniejsze figury. Wchodzimy też w logikę. Pokazujemy budowę sylogizmu, różnicę między wnioskowaniem dedukcyjnym a indukcyjnym oraz najczęstsze błędy logiczne, które można potem wyłapywać nie tylko w debacie, ale i w komentarzach pod postami.
Debaty w szkołach. W każdej ze szkół biorących udział w projekcie organizujemy debaty oksfordzkie, z których wyłaniamy najlepsze drużyny. Tematy dobieramy razem z uczestnikami. Mogą wybrać coś z naszej bazy tez albo zaproponować własną. W bazie znalazły się między innymi takie tezy jak „Media społecznościowe są głównym źródłem dezinformacji we współczesnym świecie”, „Odpowiedzialność za walkę z fake newsami powinna spoczywać na platformach internetowych, a nie na użytkownikach” oraz „W czasach kryzysów rządy powinny mieć prawo cenzurować informacje uznane za dezinformację”.
Turniej debat oksfordzkich w Katowicach. Zwycięskie drużyny ze wszystkich szkół spotykają się w finałowym turnieju międzyszkolnym. To zwieńczenie całego projektu i moment, w którym wyłaniamy najlepszy zespół.
Rezultaty
Zależy nam, żeby po projekcie coś zostało. Nie tylko wspomnienia uczestników, ale konkretne materiały, z których skorzysta też ktoś, kto nie brał w nim udziału. Dlatego wszystko, co wyprodukowaliśmy, publikujemy poniżej za darmo.
Efekt
Najważniejszym rezultatem nie są jednak pliki do pobrania, tylko ludzie. Grupy młodzieży, które potrafią sprawdzić informację, zanim wcisną „udostępnij”, rozpoznać manipulację i błąd logiczny, a swoje racje umieją bronić w kulturalnym, rzeczowym sporze. To naszym zdaniem najskuteczniejsza szczepionka na dezinformację i najlepsze zabezpieczenie przed tym, żeby nieświadomie stać się narzędziem w czyjejś kampanii.
Zapraszamy do korzystania z materiałów i do kontaktu.
